ΤΡΑΥΜΑ – Τι είναι, πώς επιδρά

Ως τραύμα ορίζουμε μια κατάσταση ή εμπειρία, πραγματικά ή συμβολική, η οποία εμπεριέχει πολύ μεγάλη απειλή προς την ψυχή μας ή την ομοιόσταση μας. Αυτή η απειλή μεταφράζεται ως μια απειλή προς την οργάνωση, οπότε φέρνει και πολύ αποδιοργάνωση. Γι’αυτόν τον λόγο, ο οργανισμός μας αναπτύσσει συγκεκριμένους τρόπους για να ανταπεξέλθει στο τραύμα. Τραύμα μπορεί να αποτελέσει μια απώλεια, οποιαδήποτε μορφή κακοποίησης, παραμέληση, συγκρουσιακή σχέση ή διαζύγιο των γονέων, μια φυσική καταστροφή (η οποία μπορεί να αποτελέσει και συλλογικό τραύμα).

Κάποιοι από αυτούς τους μηχανισμούς μπορεί να χρησιμοποιούνται σε υπερβολικό βαθμό ή να μην είναι λειτουργικοί και να μας αφήνουν εκτεθειμένους σε μετατραυματικά συμπτώματα.

Σε όσο πιο μικρή ηλικία εμφανιστεί το τραύμα, τόσο πιο δύσκολη είναι η διαχείριση του γιατί δεν έχει αναπτυχθεί ακόμη το έλλογο κομμάτι μας. Επίσης, άνθρωποι που έχουν υποστεί τραύμα σε μικρή ηλικία, έχουν περισσότερες πιθανότητες να ξανατραυματιστούν στο μέλλον, γιατί οποιοδήποτε τραύμα συναντήσουν, έρχεται και κάθεται πάνω και ενισχύει το ήδη υπάρχον τραύμα μέσα τους.

Όταν ο οργανισμός μας έρχεται αντιμέτωπος με μια τραυματική εμπειρία ή ακόμη και με μια ιδιαίτερα στρεσογόνο εμπειρία, εμφανίζει προβλέψιμες αντιδράσεις. Η πρώτη φυσική αντίδραση που έρχεται είναι το fight or flight. Μεγάλο μέρος της αγχώδους ψυχοπαθολογίας (διαταραχές πανικού, ψυχαναγκαστικές διαταραχές) βρίσκεται σε αυτόν τον άξονα. Πρόκειται για έναν μηχανισμό κινητοποίησης.

Όταν αυτός ο μηχανισμός fight or flight δεν είναι πια επαρκής και ο οργανισμός μπαίνει σε μια κατάσταση μουδιάσματος, έρχεται ο επόμενος στη σειρά μηχανισμός, το freeze and fragment. Το άτομο πλέον δεν μπορεί να κινητοποιηθεί, κυριολεκτικά και συμβολικά, οπότε μπαίνει σε μια κατάσταση αποσύνδεσης. Μέσα σε αυτή την κατάσταση, η δυσάρεστη εμπειρία που βιώνει κομματιάζεται και αποθηκεύεται με έναν ιδιαίτερο τρόπο στον εγκέφαλο.

Όταν πυροδοτηθεί ένα τραύμα, μπορεί είτε να το βάλουμε στα πόδια (flight) είτε να παγώσουμε (freeze). Όταν κάποιος παγώνει με αυτόν τον τρόπο, νιώθει ότι τα πόδια του έχουν καρφωθεί στο πάτωμα, η αναπνοή του δεν βγαίνει, ζαλάδα, μούδιασμα, νιώθει σα να μην είναι εκεί, οι θόρυβοι και οι εικόνες γύρω του αλλοιώνονται. Είναι σαν να βουλιάζει μέσα στο σώμα του. Μπορεί να νιώσει ακόμη ότι δεν είναι ο εαυτός του ή ότι το περιβάλλον γύρω του δεν είναι πραγματικό.

Αυτό μας φέρνει στην αποπροσωποποίηση και την αποπραγματοποίηση:

Αποπροσωποποίηση είναι μια αποσυνδετική εμπειρία όπου το άτομο δεν έχει καλή αντίληψη του εαυτού του. Μπορεί να βιώνει τον εαυτό του δηλαδή σαν να βρίσκεται σε όνειρο ή σαν ρομπότ, να τα κάνει όλα μηχανικά.

Αποπραγματοποίηση είναι η αποσυνδετική εμπειρία όπου το άτομο νιώθει ότι το περιβάλλον γύρω του αλλάζει, νιώθει σαν να βλέπει ταινία ή όνειρο ή σαν να βρίσκονται όλα σε αργή κίνηση.

Το αντίδοτο στην αποσύνδεση είναι η ασφάλεια της σύνδεσης.